“ไม่ต้องรอให้ลูกหนี้ผิดนัดก่อน — ตั้งค่าเผื่อจากความเสียหายที่ ‘คาดว่า’ จะเกิด”
TFRS 9 มี 3 เสาหลัก: การจัดประเภทและวัดมูลค่า, การด้อยค่าแบบผลขาดทุนด้านเครดิตที่คาดว่าจะเกิด (ECL) และการบัญชีป้องกันความเสี่ยง — ส่วนที่กระทบธุรกิจทั่วไปมากที่สุดคือ ECL ของลูกหนี้การค้า
การจัดประเภทสินทรัพย์ทางการเงิน
ขึ้นกับ 2 เรื่อง: โมเดลธุรกิจในการบริหารสินทรัพย์ และลักษณะกระแสเงินสดตามสัญญา (เป็นเงินต้นและดอกเบี้ยล้วน หรือ SPPI หรือไม่)
| ประเภท | ใช้เมื่อ | ECL |
|---|---|---|
| ราคาทุนตัดจำหน่าย | ถือเพื่อรับกระแสเงินสดตามสัญญา + ผ่าน SPPI (เช่น ลูกหนี้การค้า เงินให้กู้) | ต้องตั้ง |
| FVOCI | ถือเพื่อรับกระแสเงินสดและขาย + ผ่าน SPPI หรือเลือกสำหรับตราสารทุนบางรายการ | ต้องตั้ง (ตราสารหนี้) |
| FVTPL | กรณีอื่นทั้งหมด เช่น ถือเพื่อค้า อนุพันธ์ | ไม่ต้อง |
ECL — 3 ระยะ (General approach)
ระยะที่ 1 — ปกติ
- ความเสี่ยงยังไม่เพิ่มขึ้นมาก → ตั้ง ECL 12 เดือน
ระยะที่ 2 — เสี่ยงเพิ่มขึ้น
- ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ → ตั้ง ECL ตลอดอายุ
ระยะที่ 3 — ด้อยค่าแล้ว
- มีหลักฐานการด้อยค่า → ECL ตลอดอายุ และรับรู้ดอกเบี้ยจากยอดสุทธิ
ลูกหนี้การค้า: วิธีอย่างง่าย + Provision Matrix
สำหรับลูกหนี้การค้า (ที่ไม่มีองค์ประกอบการจัดหาเงินที่มีนัยสำคัญ) ใช้ “วิธีอย่างง่าย” ตั้ง ECL ตลอดอายุได้ทันที โดยไม่ต้องติดตามการเปลี่ยนระยะ นิยมใช้ตารางอายุลูกหนี้คูณอัตราผลขาดทุน:
| อายุลูกหนี้ | ยอดคงค้าง (บาท) | อัตราผลขาดทุน | ECL (บาท) |
|---|---|---|---|
| ยังไม่ถึงกำหนด | 1,000,000 | 0.5% | 5,000 |
| เกินกำหนด 1–30 วัน | 400,000 | 2% | 8,000 |
| เกินกำหนด 31–60 วัน | 200,000 | 5% | 10,000 |
| เกินกำหนด 61–90 วัน | 100,000 | 15% | 15,000 |
| เกินกำหนดมากกว่า 90 วัน | 50,000 | 50% | 25,000 |
| รวม | 1,750,000 | 63,000 |
อัตราผลขาดทุนต้องมาจากข้อมูลผลขาดทุนในอดีตของกิจการ แล้วปรับด้วยข้อมูลคาดการณ์อนาคต (เช่น ภาวะเศรษฐกิจ อุตสาหกรรมของลูกค้า) — ตัวเลขข้างต้นเป็นตัวอย่างเพื่อประกอบความเข้าใจ
ค่าเผื่อ ECL ที่ตั้งทางบัญชีนำมาหักเป็นรายจ่ายทางภาษีไม่ได้ ต้องบวกกลับเมื่อยื่น ภ.ง.ด.50 และหักได้เมื่อจำหน่ายหนี้สูญตามหลักเกณฑ์ของกฎกระทรวง — ผลต่างนี้เป็นผลต่างชั่วคราวที่ทำให้เกิดสินทรัพย์ภาษีรอตัดบัญชี (ดู TAS 12)
บทที่เกี่ยวข้อง
อ้างอิง: TFRS 9 “เครื่องมือทางการเงิน” โดยสภาวิชาชีพบัญชี (TFAC) ตามแนวทาง IFRS 9 · มีผล 1 ม.ค. 2020 (PAEs) · ประมวลรัษฎากรและกฎกระทรวงว่าด้วยการจำหน่ายหนี้สูญ · เนื้อหาเรียบเรียงโดยทีม MMN เพื่อการศึกษาและวางแผนเบื้องต้น ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะกรณี โปรดปรึกษาผู้เชี่ยวชาญของ MMN ก่อนตัดสินใจ